Franciszka Ciemięgowa
Biografia
Franciszka Ciemięgowa urodziła się 1 października 1882 roku w Królewskiej Hucie (późniejszy Chorzów) w rodzinie robotniczej Jesionków. Ukończyła tamtejszą szkołę powszechną, lecz mimo wrodzonych umiejętności nie miała możliwości dalszego kształcenia, dlatego samokształcała się głównie w oparciu o miejscowe polskie biblioteki, szczególnie bibliotekę Kółka Towarzyskiego.
Działalność społeczna zaczęła od 1898 roku. Była współzałożycielką Towarzystwa Kobiet w Bytomiu, powstałego 25 lutego 1900 roku, którego celem było wzajemne kształcenie się i pouczanie w sprawach gospodarstwa domowego, urządzanie czytelni, pomoc naukowa i dobroczynna. Wkrótce cały zarząd towarzystwa został oskarżony, gdyż pruska policja odkryła, że na ich zebraniach wygłaszano wykłady z historii i literatury polskiej, odmawiano polskie wiersze i śpiewano polskie pieśni.
Po ślubie w 1900 roku wraz z mężem Henrykiem Ciemięgą osiadła w Załężu (późniejszej części Katowic), rozwijając tam działalność oświatową i organizacyjną. W 1903 roku była współzałożycielką, a później wieloletnią prezeską Czytelni dla Kobiet w Katowicach. Była także współzałożycielką Czytelni dla Kobiet w Załężu, powstałej w 1906 roku, która dała początek tamtejszemu polskiemu ruchowi kobiecemu i Towarzystwu Polek w Załężu.
W 1912 roku prowadziła się wraz z rodziną do Katowic, gdzie jej mąż objął stanowisko redaktora Gazety Ludowej. Ona sama dalej opiekowała się załęską czytelnią i była czynna w organizacjach polskich w Katowicach. Na zebraniach wraz z mężem wygłaszała pogadanki, a ich dzieci wykonywały polskie pieśni patriotyczne. Część wykładów i wydarzeń patriotycznych urządzała natomiast potajemnie w mieszkaniach prywatnych. Za swoją działalność była prześladowana przez władze pruskie, które dokonywały w jej mieszkaniu rewizji, nakładały kary grzywny czy też wytaczały jej procesy sądowe.
Była jedną z głównych organizatorek wieców, które odbyły się na Górnym Śląsku przed wybuchem I wojny światowej. Pierwszy z wieców miał miejsce w Zadolu (późniejszej części Katowic) i skupiał tysiące Polaków z regionu. Drugi wiec, będący ostatnią wielką przedwojenną inicjatywą polskiego ruchu kobiecego, odbył się w Bytomiu w maju 1914 roku. Miał on charakter patriotyczny, a za przemówienia wygłoszone na nim została objęta dochodzeniem policyjnym.
W czasie I wojny światowej zajmowała się tajnym nauczaniem języka polskiego i propagowaniem czytelnictwa polskiego.
W 1918 roku założyła w Załężu Towarzystwo Polek, kobiecą organizację chadecką, prowadzącą m.in. działalność dobroczynną i opiekuńczą. Przewodniczyła jej przez rok. Zakładała także Towarzystwa Polek w Brynowie, Załęskiej Hałdzie i Ligocie oraz była współzałożycielką towarzystwa w Piekarach.
W okresie kampanii plebiscytowej, z ramienia Polskiego Komisariatu Plebiscytowego uczestniczyła w kursie w Krakowie, podczas plebiscytu z ramienia Sekcji Kobiecej Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu wyjeżdżała jako referentka do różnych miejscowości Górnego Śląska. Wchodziła również w skład komitetu opieki nad polskimi emigrantami przebywającymi na Górnym Śląsku, a także wraz z rodziną prowadziła pomoc materialną na rzecz powstańców w czasie powstań śląskich.
Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski, w 1922 roku była współzałożycielką Związku Towarzystw Polek w województwie śląskim i została członkinią jego zarządu głównego aż do swojej rezygnacji w 1927 roku. Poza tym pracowała m.in. w Polskim Czerwonym Krzyżu.
Kandydowała w wyborach do Sejmu Śląskiego III kadencji (1930–1935) z list Narodowego Chrześcijańskiego Bloku Gospodarczego.
Na początku II wojny światowej, po ataku Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku, jako jedna z bardziej aktywnych działaczek polskich musiała opuścić Górny Śląsk. Udała się do Generalnego Gubernatorstwa, gdzie przeżyła wojnę. Po wojnie wróciła do Katowic. Tam też zmarła 19 grudnia 1946 roku.
Życie prywatne: W 1900 roku poślubiła Henryka Ciemięgę (1878–1932), poetę ludowego, działacza społeczno-narodowego i kulturalnego na Górnym Śląsku. Miała dzieci.